x

Kiedy piszemy "-i", "-ii", "ji"?

Jednym z wciąż powtarzających się błędów (także w tekstach tworzonych przez studentów polonistyki) jest niewłaściwy zapis końcówki dopełniacza, celownika i miejscownika liczby pojedynczej niektórych rzeczowników rodzaju żeńskiego zakończonych na „-a”.
Wydawać by się mogło, że zasada regulująca używanie odpowiedniej końcówki w zależności od typu rzeczowników jest dość prosta, jednak tak jest tylko w części.

Na początek przypomnę to, co wszyscy, jak sądzę, i tak pamiętają ze szkoły podstawowej: jeżeli wyraz w mianowniku liczby pojedynczej kończy się na „-ja”, a przed tym połączeniem występuje jakaś spółgłoska (niemal zawsze jest to „c”, „s” lub „z”), to w dopełniaczu, celowniku oraz miejscowniku liczby pojedynczej występuje „-ji”. Oto kilka przykładów: „nacja” – „nacji”, „racja” – „racji”, „pasja” – „pasji”, „Rosja” – „Rosji”, „Azja” – „Azji”, „fantazja” – „fantazji” itp. W tego typu wyrazach błędy są stosunkowo rzadkie.

Wątpliwości są częstsze w przypadku rzeczowników, które w mianowniku liczby pojedynczej kończą się na „-ja”, a przed tym połączeniem występuje jakaś samogłoska. Błędy pojawiają się zwykle w wyrazach rzadszych (jak np. „chryja” czy „szczeżuja”) i niektórych nazwach własnych (jak chociażby „Maja” czy „Ziaja”), ale i w odniesieniu do takich rzeczowników, jak „breja”, „knieja”, „paranoja” czy „szyja” niewłaściwy zapis spotkać nietrudno. Tymczasem chyba łatwo zapamiętać, że w takich rzeczownikach w dopełniaczu, celowniku oraz miejscowniku liczby pojedynczej w zakończeniu zawsze występuje tylko jedno „-i”, a więc np.: „Maja” – „Mai”, „Ziaja” – „Ziai”, „breja” – „brei”, „knieja” – „kniei”, „paranoja” – „paranoi”, „szyja” – „szyi”. Inaczej zachowują się jedynie wyrazy w mianowniku zakończone na „-ija”: w ich przypadku używa się zakończenia „-ii”, np. „żmija” – „żmii”, „rakija” – „rakii”.

Końcówkę „-i” stosujemy także w dopełniaczu, celowniku i miejscowniku liczby pojedynczej rzeczowników polskich oraz zapożyczeń, które zostały przyswojone dawno i dziś nie odczuwa się ich obcości, zakończonych na „-ia”, np. „ziemia” – „ziemi”, „równia” – „równi”, „kopalnia” – „kopalni”. Końcówki tej używamy także w rzeczownikach zapożyczonych zakończonych na „-ea” czy „-ua”, np. „Bazylea” – „Bazylei”, „idea” – „idei”, „kamea” – „kamei”, „statua” – „statui”, „Genua” – „Genui” itp.

Podwojone „i” z kolei występuje jeszcze w zakończeniach rzeczowników zapożyczonych, które zostały przyswojone niedawno i odczuwa się jeszcze ich obcość, a zakończone są na „-ia”, np. „amfi bia” – „amfi bii”, „ironia” – „ironii”, „foniatria” – „foniatrii”, „oligarchia” – „oligarchii”; „mafia” – „mafii”, „rewia” – „rewii” itp.

Mam nadzieję, że powyższe uwagi pomogą czytelnikom unikać wątpliwości związanych z odmianą niektórych rzeczowników zakończonych na „-a”.

dr Tomasz Korpysz
Idziemy nr 48 (377), 25 listopada 2012 r.



Wstecz...
środa, 01 października 2014

KOMENTARZE

Przyszłość w paciorkach

Intencji modlitewnych na tegoroczny październik z pewnością nam nie zabraknie
Więcej...

Studenci do nauki

Dobre uczelnie to w przyszłości dobrzy naukowcy, co oznacza modernizacyjny impuls dla gospodarki
Więcej...

Odważny marsz

Pro-liferów wolność nie dotyczy?
Więcej...

Ultrakatolickie poglądy

Minister mógłby być masonem, członkiem międzynarodówki gejowskiej, ale być ekspertem biskupów? Ooo, to coś doprawdy niestosownego
Więcej...

ECI, czyli koniec neutralności

Organizatorzy petycji "Jeden z Nas" pokazali, że cywilizacja chrześcijańska w Europie żyje
Więcej...

Więcej, ale mniej

Dyrektorzy przedszkoli wciąż główkują, jak zoptymalizować zajęcia dodatkowe "za złotówkę"
Więcej...

CO? Gdzie? Kiedy?

Facebook

Modlitwa w drodze

PORADY

Lepiej powiedzieć mniej czy więcej?

Na jedną uwagę krytyczną wobec dziecka małego powinno paść pięć ocen pozytywnych
Więcej...

Bakteryjne zapalenie gardła

Pobyt najmłodszych w żłobku czy przedszkolu naraża je na kontakt ze znacznie większą niż na spacerach ilością bakterii – także tych, które noszą bezpiecznie ich koledzy w jamie ustnej.
Więcej...

Borowik czy podgrzybek?

Suszone, marynowane, duszone, w zupie albo pierogach, do mięsa i ziemniaków – zastosowań grzybów jest wiele.
Więcej...