x

Kiedy piszemy "-i", "-ii", "ji"?

Jednym z wciąż powtarzających się błędów (także w tekstach tworzonych przez studentów polonistyki) jest niewłaściwy zapis końcówki dopełniacza, celownika i miejscownika liczby pojedynczej niektórych rzeczowników rodzaju żeńskiego zakończonych na „-a”.
Wydawać by się mogło, że zasada regulująca używanie odpowiedniej końcówki w zależności od typu rzeczowników jest dość prosta, jednak tak jest tylko w części.

Na początek przypomnę to, co wszyscy, jak sądzę, i tak pamiętają ze szkoły podstawowej: jeżeli wyraz w mianowniku liczby pojedynczej kończy się na „-ja”, a przed tym połączeniem występuje jakaś spółgłoska (niemal zawsze jest to „c”, „s” lub „z”), to w dopełniaczu, celowniku oraz miejscowniku liczby pojedynczej występuje „-ji”. Oto kilka przykładów: „nacja” – „nacji”, „racja” – „racji”, „pasja” – „pasji”, „Rosja” – „Rosji”, „Azja” – „Azji”, „fantazja” – „fantazji” itp. W tego typu wyrazach błędy są stosunkowo rzadkie.

Wątpliwości są częstsze w przypadku rzeczowników, które w mianowniku liczby pojedynczej kończą się na „-ja”, a przed tym połączeniem występuje jakaś samogłoska. Błędy pojawiają się zwykle w wyrazach rzadszych (jak np. „chryja” czy „szczeżuja”) i niektórych nazwach własnych (jak chociażby „Maja” czy „Ziaja”), ale i w odniesieniu do takich rzeczowników, jak „breja”, „knieja”, „paranoja” czy „szyja” niewłaściwy zapis spotkać nietrudno. Tymczasem chyba łatwo zapamiętać, że w takich rzeczownikach w dopełniaczu, celowniku oraz miejscowniku liczby pojedynczej w zakończeniu zawsze występuje tylko jedno „-i”, a więc np.: „Maja” – „Mai”, „Ziaja” – „Ziai”, „breja” – „brei”, „knieja” – „kniei”, „paranoja” – „paranoi”, „szyja” – „szyi”. Inaczej zachowują się jedynie wyrazy w mianowniku zakończone na „-ija”: w ich przypadku używa się zakończenia „-ii”, np. „żmija” – „żmii”, „rakija” – „rakii”.

Końcówkę „-i” stosujemy także w dopełniaczu, celowniku i miejscowniku liczby pojedynczej rzeczowników polskich oraz zapożyczeń, które zostały przyswojone dawno i dziś nie odczuwa się ich obcości, zakończonych na „-ia”, np. „ziemia” – „ziemi”, „równia” – „równi”, „kopalnia” – „kopalni”. Końcówki tej używamy także w rzeczownikach zapożyczonych zakończonych na „-ea” czy „-ua”, np. „Bazylea” – „Bazylei”, „idea” – „idei”, „kamea” – „kamei”, „statua” – „statui”, „Genua” – „Genui” itp.

Podwojone „i” z kolei występuje jeszcze w zakończeniach rzeczowników zapożyczonych, które zostały przyswojone niedawno i odczuwa się jeszcze ich obcość, a zakończone są na „-ia”, np. „amfi bia” – „amfi bii”, „ironia” – „ironii”, „foniatria” – „foniatrii”, „oligarchia” – „oligarchii”; „mafia” – „mafii”, „rewia” – „rewii” itp.

Mam nadzieję, że powyższe uwagi pomogą czytelnikom unikać wątpliwości związanych z odmianą niektórych rzeczowników zakończonych na „-a”.

dr Tomasz Korpysz
Idziemy nr 48 (377), 25 listopada 2012 r.



Wstecz...
piątek, 27 maja 2016

KOMENTARZE

Dziedziczenie biedy

W odróżnieniu od nadprzyrodzonych skutków zła, które po chrzcie nie podlegają dziedziczeniu, w tych społecznych nie można liczyć tylko na Pana Boga
Więcej...

Każdy zapłaci

Kto choć raz jechał jakimś płatnym odcinkiem polskiej autostrady, wie, że wysokość opłat jest przesadna
Więcej...

Matematyka polityczna

Kiedy media zajmą się prawdziwym życiem, zamiast samymi sobą i genealogią medioznawców?
Więcej...

Prześladowani w Europie

Przemoc, zastraszanie i dyskryminacja to chleb powszedni w niemieckich mieszanych ośrodkach dla imigrantów
Więcej...

Jeszcze poglądy czy już zaburzenie?

Nie brakuje ludzi, którzy odczuwają lęk, słysząc o Kaczyńskim albo widząc kościół
Więcej...

Nadchodzi przesilenie

To Polska, a nie Unia Europejska, powinna być priorytetem w naszym myśleniu
Więcej...

Franciszek, jakiego nie znacie

Zamiast słuchać o papieżu, lepiej posłuchać papieża
Więcej...

CO? Gdzie? Kiedy?

Facebook

PORADY

Ucho igielne

Trzeba sobie jasno powiedzieć, że gromadzenie jest pewną pułapką dzisiejszych czasów. W praktyce traktujemy posiadanie jako rodzaj szczęścia.
Więcej...

Kredyty konsumenckie

Umowy o kredyty konsumenckie, m.in. chwilówki, zawierane po 16 marca 2016 r. przez instytucje pożyczkowe podlegają ograniczeniom przede wszystkim w zakresie łącznej wysokości zobowiązania do spłaty.
Więcej...

Urok nowalijek

Wiosną w sklepach i na straganach pojawia się mnóstwo młodych warzyw. Które warto kupować? Jak można je wykorzystać?
Więcej...