x

Kiedy piszemy "-i", "-ii", "ji"?

Jednym z wciąż powtarzających się błędów (także w tekstach tworzonych przez studentów polonistyki) jest niewłaściwy zapis końcówki dopełniacza, celownika i miejscownika liczby pojedynczej niektórych rzeczowników rodzaju żeńskiego zakończonych na „-a”.
Wydawać by się mogło, że zasada regulująca używanie odpowiedniej końcówki w zależności od typu rzeczowników jest dość prosta, jednak tak jest tylko w części.

Na początek przypomnę to, co wszyscy, jak sądzę, i tak pamiętają ze szkoły podstawowej: jeżeli wyraz w mianowniku liczby pojedynczej kończy się na „-ja”, a przed tym połączeniem występuje jakaś spółgłoska (niemal zawsze jest to „c”, „s” lub „z”), to w dopełniaczu, celowniku oraz miejscowniku liczby pojedynczej występuje „-ji”. Oto kilka przykładów: „nacja” – „nacji”, „racja” – „racji”, „pasja” – „pasji”, „Rosja” – „Rosji”, „Azja” – „Azji”, „fantazja” – „fantazji” itp. W tego typu wyrazach błędy są stosunkowo rzadkie.

Wątpliwości są częstsze w przypadku rzeczowników, które w mianowniku liczby pojedynczej kończą się na „-ja”, a przed tym połączeniem występuje jakaś samogłoska. Błędy pojawiają się zwykle w wyrazach rzadszych (jak np. „chryja” czy „szczeżuja”) i niektórych nazwach własnych (jak chociażby „Maja” czy „Ziaja”), ale i w odniesieniu do takich rzeczowników, jak „breja”, „knieja”, „paranoja” czy „szyja” niewłaściwy zapis spotkać nietrudno. Tymczasem chyba łatwo zapamiętać, że w takich rzeczownikach w dopełniaczu, celowniku oraz miejscowniku liczby pojedynczej w zakończeniu zawsze występuje tylko jedno „-i”, a więc np.: „Maja” – „Mai”, „Ziaja” – „Ziai”, „breja” – „brei”, „knieja” – „kniei”, „paranoja” – „paranoi”, „szyja” – „szyi”. Inaczej zachowują się jedynie wyrazy w mianowniku zakończone na „-ija”: w ich przypadku używa się zakończenia „-ii”, np. „żmija” – „żmii”, „rakija” – „rakii”.

Końcówkę „-i” stosujemy także w dopełniaczu, celowniku i miejscowniku liczby pojedynczej rzeczowników polskich oraz zapożyczeń, które zostały przyswojone dawno i dziś nie odczuwa się ich obcości, zakończonych na „-ia”, np. „ziemia” – „ziemi”, „równia” – „równi”, „kopalnia” – „kopalni”. Końcówki tej używamy także w rzeczownikach zapożyczonych zakończonych na „-ea” czy „-ua”, np. „Bazylea” – „Bazylei”, „idea” – „idei”, „kamea” – „kamei”, „statua” – „statui”, „Genua” – „Genui” itp.

Podwojone „i” z kolei występuje jeszcze w zakończeniach rzeczowników zapożyczonych, które zostały przyswojone niedawno i odczuwa się jeszcze ich obcość, a zakończone są na „-ia”, np. „amfi bia” – „amfi bii”, „ironia” – „ironii”, „foniatria” – „foniatrii”, „oligarchia” – „oligarchii”; „mafia” – „mafii”, „rewia” – „rewii” itp.

Mam nadzieję, że powyższe uwagi pomogą czytelnikom unikać wątpliwości związanych z odmianą niektórych rzeczowników zakończonych na „-a”.

dr Tomasz Korpysz
Idziemy nr 48 (377), 25 listopada 2012 r.



Wstecz...
środa, 23 kwietnia 2014

KOMENTARZE

Po co nam święci?

Również po to, żeby zawstydzać
Więcej...

O Papieżu w szkole?

Czy szkoła jest właściwym miejscem do organizowania konkursów o Janie Pawle II?
Więcej...

Świadkowie zmartwychwstania dzisiaj

Okazuje się, że świadkiem zmartwychwstania Jezusa może być także "młoda, piękna i bogata" niemiecka księżniczka
Więcej...

Ostatnia bitwa

Zmartwychwstały otwiera nam drzwi, przez które możemy wejść do nowego świata, w którym rozpoczniemy Wielką Opowieść
Więcej...

Sprawność władzy

Bez naruszenia monolitu, który dziś stanowi zaplecze władzy, wygrana prawicy w wyborach będzie arcytrudna
Więcej...

Węgierskie odrodzenie trwa

Orbán pokazał, że ludzie chcą polityki opartej na wartościach chrześcijańskich
Więcej...

CO? Gdzie? Kiedy?

Facebook

Modlitwa w drodze

PORADY

Ulgi podatkowe na 2013 rok

Honorowy dawca krwi, darczyńca dokonujący darowizny na cele kultu religijnego oraz darczyńca dokonujący darowizny na cele pożytku publicznego może od podatku odliczyć łącznie kwotę nieprzekraczającą 6 proc. dochodu zadeklarowanego w zeznaniu podatkowym.
Więcej...

Na Wielkanoc zawsze ser

Pascha jest jak luksusowe lody waniliowe – zachwala Marianna Otmianowska, dla której ten deser stanowi niezbędny składnik wielkanocnego menu.
Więcej...

Markery nowotworowe

W badaniach można wykryć substancje wytwarzane przez komórki w reakcji na nieprawidłowy proces szerzący się w organizmie
Więcej...