x

Kiedy piszemy "-i", "-ii", "ji"?

Jednym z wciąż powtarzających się błędów (także w tekstach tworzonych przez studentów polonistyki) jest niewłaściwy zapis końcówki dopełniacza, celownika i miejscownika liczby pojedynczej niektórych rzeczowników rodzaju żeńskiego zakończonych na „-a”.
Wydawać by się mogło, że zasada regulująca używanie odpowiedniej końcówki w zależności od typu rzeczowników jest dość prosta, jednak tak jest tylko w części.

Na początek przypomnę to, co wszyscy, jak sądzę, i tak pamiętają ze szkoły podstawowej: jeżeli wyraz w mianowniku liczby pojedynczej kończy się na „-ja”, a przed tym połączeniem występuje jakaś spółgłoska (niemal zawsze jest to „c”, „s” lub „z”), to w dopełniaczu, celowniku oraz miejscowniku liczby pojedynczej występuje „-ji”. Oto kilka przykładów: „nacja” – „nacji”, „racja” – „racji”, „pasja” – „pasji”, „Rosja” – „Rosji”, „Azja” – „Azji”, „fantazja” – „fantazji” itp. W tego typu wyrazach błędy są stosunkowo rzadkie.

Wątpliwości są częstsze w przypadku rzeczowników, które w mianowniku liczby pojedynczej kończą się na „-ja”, a przed tym połączeniem występuje jakaś samogłoska. Błędy pojawiają się zwykle w wyrazach rzadszych (jak np. „chryja” czy „szczeżuja”) i niektórych nazwach własnych (jak chociażby „Maja” czy „Ziaja”), ale i w odniesieniu do takich rzeczowników, jak „breja”, „knieja”, „paranoja” czy „szyja” niewłaściwy zapis spotkać nietrudno. Tymczasem chyba łatwo zapamiętać, że w takich rzeczownikach w dopełniaczu, celowniku oraz miejscowniku liczby pojedynczej w zakończeniu zawsze występuje tylko jedno „-i”, a więc np.: „Maja” – „Mai”, „Ziaja” – „Ziai”, „breja” – „brei”, „knieja” – „kniei”, „paranoja” – „paranoi”, „szyja” – „szyi”. Inaczej zachowują się jedynie wyrazy w mianowniku zakończone na „-ija”: w ich przypadku używa się zakończenia „-ii”, np. „żmija” – „żmii”, „rakija” – „rakii”.

Końcówkę „-i” stosujemy także w dopełniaczu, celowniku i miejscowniku liczby pojedynczej rzeczowników polskich oraz zapożyczeń, które zostały przyswojone dawno i dziś nie odczuwa się ich obcości, zakończonych na „-ia”, np. „ziemia” – „ziemi”, „równia” – „równi”, „kopalnia” – „kopalni”. Końcówki tej używamy także w rzeczownikach zapożyczonych zakończonych na „-ea” czy „-ua”, np. „Bazylea” – „Bazylei”, „idea” – „idei”, „kamea” – „kamei”, „statua” – „statui”, „Genua” – „Genui” itp.

Podwojone „i” z kolei występuje jeszcze w zakończeniach rzeczowników zapożyczonych, które zostały przyswojone niedawno i odczuwa się jeszcze ich obcość, a zakończone są na „-ia”, np. „amfi bia” – „amfi bii”, „ironia” – „ironii”, „foniatria” – „foniatrii”, „oligarchia” – „oligarchii”; „mafia” – „mafii”, „rewia” – „rewii” itp.

Mam nadzieję, że powyższe uwagi pomogą czytelnikom unikać wątpliwości związanych z odmianą niektórych rzeczowników zakończonych na „-a”.

dr Tomasz Korpysz
Idziemy nr 48 (377), 25 listopada 2012 r.



Wstecz...
sobota, 01 października 2016

KOMENTARZE

Czas krucjaty

Październik będzie obfitował w wydarzenia, które odcisną ślad w historii
Więcej...

Duma i wstyd

To coś, co prezydent Andrzej Duda nazwał nadzwyczajną mobilizacją inteligencji, uległo dziś niestety anihilacji
Więcej...

Klarowanie sytuacji

Szefowie narodowych mediów, zamiast skupiać się na programie, walczą o przetrwanie
Więcej...

Uwaga na dzieci blond

Liberalno-lewicowe grupy nie mają żadnych skrupułów w walce o obalanie resztek tradycyjnego świata
Więcej...

Aborcyjny totalitaryzm

„Postęp” zaciska swe macki…
Więcej...

Trzy dobre decyzje

Pierwszy etap prac przebiegł naprawdę dobrze. Sejm podjął trzy dobre decyzje
Więcej...

Zarażeni dezercją

Europa popełnia samobójstwo. Przeprowadzane jest ono w majestacie prawa nie tylko w związku z coraz powszechniejszym przyzwoleniem na zabijanie chorych kilkunastolatków
Więcej...

CO? Gdzie? Kiedy?

Facebook

PORADY

Kredyt studencki

Studenci i doktoranci mogą ubiegać się o pożyczkę lub kredyt studencki. W roku akademickim 2016/2017 wysokość miesięcznej raty pożyczki lub kredytu wynosi od 400 do 1000 zł.
Więcej...

Słodkie uzależnienie

Nadmiar cukru w diecie dziecka jest zdecydowanie szkodliwy. Skutki, np. w postaci masywnej próchnicy zębów mlecznych oraz zaburzeń apetytu na inne składniki, szybko się uwidaczniają.
Więcej...

Sto procent owoców

Domowe przetwory można zrobić niemal z każdych owoców i warzyw – i to bez sztucznych składników, a nawet cukru.
Więcej...